विठ्ठल मंदिर कोणी बांधले?

विठ्ठल मंदिर कोणी बांधले?

विजय आपटे.
·
2019 M09 1
माजी सेवानिवृत्त (1969–2004)

पंढरपूरचे मूळ श्री विठ्ठल मंदिर बाराव्या शतकात बांधले गेले. पंढरपुरातील शके ११११ (सन ११८९) मधील कोरीव लेखावरून असे दिसते की, 

राजा भिल्लम यादव,

महाजन, 

देवाचे भक्तगण आणि 

मुद्रहस्त विठ्ठलदेव नायक या 

सर्वांनी एक लहान देऊळ शके ११११ मध्ये बांधले.

(संदर्भ : श्रीविठ्ठल : एक महासमन्वय : लेखक रा. चिं. ढेरे : पृष्ठ ४०२)

सेऊण यादव (देवगिरीचे यादव) आणि होयसाळ यादव ही दोन्ही घराणी श्री विठ्ठलाचे भक्त होती. 

होयसाळ यादवांपैकी वीर सोमेश्वर याने शके ११५९ (सन १२३७) मध्ये कर्नाटकातील एक गाव देवळाला दान दिला, अशी नोंद आहे.

शके ११९५ (सन १२७३) मध्ये देवगिरीचा श्री रामचंद्रदेवराय यादव व त्याचा करणधिप हेमाद्री पंडित यांनी पुढाकार घेऊन मंदिराचा विस्तार केला आणि त्याला साजेशी व्यवस्था लावून दिली.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

मराठय़ांचे प्राचीनत्व ९६ कुळी म्हणजे काय आहे?

Image
मराठय़ांचे प्राचीनत्व ९६ कुळी म्हणजे काय आहे? ९६ कुळी मराठय़ांनी आपापले देवक, कूळ आणि गोत्र जाणून घ्यावे, यासाठी माहिती येथे देत आहोत. >>   गोत्र – आपला मूळ पुरुष म्हणजेच गोत्र. यांची संख्या ८ आहे. विश्वामित्र, जमदग्नी, भारद्वाज, गौतम, अत्रि, वशिष्ट, कश्यप आणि अगस्ती. >>  देवक –   ज्याच्या मुळाशी आपली कुलदेवता वास करते ते देवक असते. वृक्ष, पर्ण, फूल, वेल, साळुंकी किंवा मोराचे पिस, शस्त्र, इत्यादी. >>  वंश –  क्षात्र समाजात दोन वंश आहेत. १. सोमवंश २. सूर्यवंश. यापैकी ज्या कुळांनी एकत्रित येऊन आपला समूह निर्माण केला, ती कुळे ९६ आहेत. या ९६ कुळानुसार त्याची विभागणी झाली आहे. मराठा या शब्दाचे संस्कृत रूप महाराष्ट्र आहे, अर्थात ज्यांचे राष्ट्र मोठे आहे ते मराठे. मरहट्टा, महारठ्ठा, महारथ, महारथी म्हणजे मराठा ऊर्फ राष्ट्रपती या संज्ञा प्राचीनकाळी अत्यंत शौर्यशाली रणधुरंधर क्षत्रिय राजबिंडय़ा पुरुषांनाच लावीत असत. याला आधार रघुवंशाच्या ६व्या सर्गामधील पुढील श्लोक आहे – एको दस सहस्रणि योधयेद्यस्तु धान्विनाम। शस्त्रशास्त्रप्रवीणश्च स वै प्रोक्तो महारथ:। अमि...
Read more

The History of India

Image
The History of India Friday, March 16, 2012 1600s: Heera Raja and The Nagvanshis of Chotanagpur Excerpts and Adaptations from the Book: The Nagvanshis of Chotanagpur, by Dr Sudha Sinha (Reader, Ranchi College, Ranchi University). The Nagvanshis were the rulers of Chotanagpur since the beginning of the Christian era. The first Nagvanshi ruler was Phani Mukut Rai born in 64 AD. He was the adopted son of Madra Munda, the Partha Raja of Sutiambe. It is said that when Phani Mukut Rai was found near a tank as a newborn, a hooded kobra (Nag) was protecting him. Perhaps this was the reason why he and his successors were called the Nagvanshis. Phani Mukut Rai ruled from 83AD to 162 AD. Till date, four Nagvanshavalis are available that prove that the Nagvanshis ruled over Chotanagpur plateau in India for close to two thousand years, from the 1st century to 1951 when the Zamindari was abolished. (This would put the Nagvanshis among the top dynasties tha...
Read more

जरीआई – मरीआई

Image
जरीआई – मरीआई जरीआई – मरीआई :  उग्र प्रकृतीची एक भारतीय क्षुद्रदेवता. ‘जरी’ म्हणजे तापाची साथ. ‘मरी’ म्हणजे पटकी, देवी यांसारख्या रोगांची साथ. प्राणघातक साथींच्या रोगांची एक देवी कल्पून ती ‘जरी-मरी’ वा ‘जरीआई-मरीआई’ ह्या नावाने महाराष्ट्रात तसेच दक्षिण भारतात पूजिली जाते.  मरीआईचेच ‘मरीअम्म’, ‘मारी’, ‘मरीमाय’, ‘मरीभवानी’ अशी नामांतरे प्रदेशपरत्वे आढळतात. जरी-मरीचे स्थान गावात एका कोपऱ्याला किंवा गावाबाहेर एखाद्या झाडाखाली असते. देवळातच तिची प्रतिष्ठापना करावी, असा नियम नाही. कोठे तिच्यावर केवळ आच्छादन असते, तर कोठे नैसर्गिक स्थितीतच स्थानापन्न झालेली दिसते. तिच्या उत्पत्तीबाबत विविधकथा रुढ आहेत. एका चांभाराने आपण ब्राह्मण असल्याचे भासवून एका ब्राह्मणकन्येशी विवाह केल्याची मरीआई ही मूळची आंध्र प्रदेशातील देवता असावी, असे प्र. कृ. प्रभुदेसाई यांचे मत आहे. तिचा पुजारी प्राय: शूद्र वर्णातील असून त्याला पोतुराजा वा पोतराज म्हणतात. ते मरीआईचा देव्हारा डोक्यावर घेऊन गावोगाव फिरत असते.  आंध्र प्रदेशात अनेक गावी तिची पूजा होते. कर्नाटकात कारवार ज...
Read more